yr ystafell gefn

Gêmau a Chwaraeon

Aeth dros 4000 o blant a phobl ifanc i Lanelli ym 1932 i gymryd rhan ym mabolgampau cyntaf yr Urdd. Erbyn hyn, mae’r adran chwaraeon wedi tyfu’n aruthrol. Ceir gwyliau chwaraeon cenedlaethol a dwy gala nofio genedlaethol. Mae hefyd gystadleuaethau rygbi, pêl-droed, athletau a llawer mwy.

Antur ar Dir a Môr

Ym mis Awst, 1933, cynhaliwyd mordaith gyntaf yr Urdd i Lychlyn ar y llong 'Orduna'. Aeth 500 o bobl ifanc ar y daith gyntaf hon. Daeth y mordeithiau i ben adeg y Rhyfel ond ers hynny mae’r Urdd wedi arloesi ym maes antur ar gyfer pobl ifanc.

Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol gyntaf yr Urdd yng Nghorwen ym 1929 wedi cais gan weinidog o'r dref, T. Arthur Jones.

Erbyn hyn, mae'r Eisteddfod yn un o ddigwyddiadau pwysicaf yr Urdd. Yr eisteddfod hon ydy'r ŵyl ieuenctid fwyaf o'i bath yn Ewrop. Mae dros 15,000 o gystadleuwyr yn cymryd rhan yn y 460 o gystadlaethau.

Yn 2006 mae Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd yn cael ei chynnal yn Sir Ddinbych rhwng 29 Mai a 3 Mehefin. Bydd modd mwynhau’r ŵyl ar S4C ac S4C digidol. Ewch i hafan www.dysguars4c.co.uk am fanylion.

Yr Ysgol Gymraeg Gyntaf

Ym 1939, sefydlodd Syr Ifan ab Owen Edwards yr ysgol gynradd Gymraeg fodern gyntaf yn Aberystwyth. Saith o blant a oedd wedi dod i Aberystwyth i chwilio am le diogel yn ystod y Rhyfel oedd y disgyblion cyntaf a Norah Isaac oedd eu hathrawes. Erbyn 1945 roedd 81 o blant yn Ysgol Lluest ac roedd pedair athrawes ar y staff. Oherwydd llwyddiant Aberystwyth bu galw trwy Gymru am ysgolion Cymraeg ac ym 1947 agorwyd yr Ysgol Gymraeg gyntaf dan ofal awdurdod addysg yn Llanelli.

Gwersylloedd yr Urdd

Cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd ym 1928 yn Llanuwchllyn, cartref Syr Ifan ab Owen Edwards, y sylfaenydd. Gwersyll i 100 o fechgyn oedd hwn ac roedd pawb yn cysgu mewn pebyll.

Daeth y gwersylloedd hyn yn boblogaidd iawn ac ym 1932 cafodd yr Urdd dir ar gyfer gwersyll parhaol yn Llangrannog. Dechreuwyd cynnal gwersylloedd hefyd ym Mhorthdinllaen ger Nefyn.

Am rai blynyddoedd, byddai bechgyn a merched yn gwersylla yn Llangrannog ac ym Mhorthdinllaen bob yn ail - ond fydden nhw byth yn rhannu’r un gwersyll.

Yn 1950 daeth Glanllyn ar lan Llyn Tegid ger Y Bala yn eiddo i'r Urdd a sefydlwyd gwersyll parhaol arall. Erbyn hyn, mae gwersyll parhaol arall ym Mae Caerdydd a chanolfan yng ngorllewin Cymru hefyd. Rhwng y canolfannau cynigir profiadau unigryw i dros 30,000 o blant a phobl ifanc bob blwyddyn.

Neges Ewyllys Da Urdd Gobaith Cymru

Ym 1918, sefydlwyd Cynghrair y Cenhedloedd i sicrhau cydweithrediad rhwng cenhedloedd y byd. Yng Nghymru, derbyniwyd arian gan David Davies, Llandinam, y diwydiannwr a adeiladodd y dociau yn y Barri, i sefydlu cangen Gymreig, i benodi cyfarwyddwr ac yn nes ymlaen i godi’r Deml Heddwch yng Nghaerdydd. Y cyfarwyddwr cyntaf oedd y Parchedig Gwilym Davies. Fe oedd yn gyfrifol am anfon Neges Ewyllys Da Plant Cymru at blant y byd mewn côd Morse yn 1922.

Ym 1925, daeth yr Urdd yn rhan o’r cynllun ac ers hynny mae neges heddwch yn cael ei hanfon bob blwyddyn ar 18 Mai.